Berichten

EEN NAAM OF FOTO
IS GEEN BEWIJS

Alles wat je op een scherm ziet, een naam, een nummer, een foto, zelfs een stem, is tegenwoordig na te maken of over te nemen.

Waarom herkenning niet meer volstaat

Wat je ziet, is niet meer wat het lijkt.

Jarenlang was “ik herken de naam, het nummer of de stem” een prima manier om iemand te vertrouwen. Dat werkt niet meer vanzelfsprekend: elk van die signalen is los van de echte persoon te reproduceren.

Dat is geen reden voor wantrouwen naar iedereen, maar wel een reden om herkenning en verificatie los van elkaar te zien. Herkenning zegt iets over hoe bekend iets aanvoelt. Verificatie is de enige manier om zeker te weten dat het ook klopt.

Neem nummerherkenning: het nummer dat op je scherm verschijnt bij een inkomend gesprek, wordt door de beller zelf meegegeven aan het telefoonnetwerk, net zoals een afzendernaam bij e-mail. Telefoonnetwerken zijn oorspronkelijk niet ontworpen om dat streng te controleren, en criminele diensten maken daar bewust misbruik van. Het resultaat: een scherm dat ‘Mama’ of een bekend bedrijf toont, terwijl er iemand heel anders aan de andere kant zit.

Bij berichtenapps speelt een ander mechanisme: niet het kanaal wordt vervalst, maar het account zelf wordt overgenomen, bijvoorbeeld doordat iemand een inlogcode doorgeeft na een vervalst verzoek. Vanaf dat moment stuurt de oplichter berichten vanaf het échte, vertrouwde account, met de echte naam, foto en gesprekgeschiedenis. Voor de ontvanger is er op het eerste gezicht niets vreemds te zien.

Vier voorbeelden

Wat er allemaal na te maken is.

Een nummer kan worden nagebootst

De naam of het nummer dat op je scherm verschijnt, is in te stellen door wie er belt. Het is geen bevestiging van wie er werkelijk aan de lijn is.

Een gehackt account blijft er echt uitzien

Een bericht vanaf het echte account van een dierbare kan alsnog door iemand anders zijn getypt, nadat het account is overgenomen.

Een profielfoto is openbaar

Foto’s van sociale media zijn voor iedereen te kopiëren naar een nieuw, nep-account. Herkenning alleen op basis van een foto zegt niets.

Ook een stem is na te maken

Met een kort stukje audio kan tegenwoordig een stem worden nagebootst die griezelig echt klinkt. Vertrouwd klinken is geen bewijs meer.

De enige echte oplossing

Controleer los van het kanaal waarin je het ontving.

Krijg je een telefoontje, appje of mailtje van iemand die je vertrouwt, maar gaat het om iets ongebruikelijks? Bevestig het dan via een tweede, onafhankelijk kanaal, niet door terug te reageren in hetzelfde gesprek.

Wat dan wél telt als bewijs

Een tweede, onafhankelijk kanaal.

Het enige wat écht bewijst dat een bericht van iemand komt, is een bevestiging via een kanaal dat de afzender van dát moment niet kan beïnvloeden. Stel: je krijgt een appje van je zoon met een dringend verzoek om geld over te maken. In plaats van te reageren in datzelfde gesprek, bel je hem op, niet via de contactkaart in de app, maar via het nummer dat je al jaren hebt opgeslagen. Neemt hij op en klopt het verhaal? Dan weet je het zeker. Neemt hij niet op, of klinkt het verhaal anders? Dan heb je precies op tijd niets overgemaakt.

Dit principe, controleren via een tweede kanaal, nooit binnen het eerste, is precies waarom sms zo geschikt is als controlemiddel. Een sms naar een vast, bekend nummer is technisch veel lastiger te onderscheppen of te vervalsen dan een appje binnen hetzelfde gesprek waar de twijfel al vandaan komt.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of een account is overgenomen?+

Vaak is er geen enkel zichtbaar signaal, dat is precies het probleem. Ga daarom niet af op hoe een bericht eruitziet, maar op of het verzoek zelf logisch is, en controleer ongebruikelijke verzoeken altijd via een ander kanaal.

Is gewoon terugbellen niet genoeg?+

Terugbellen op hetzelfde nummer dat je zojuist belde, kan nog steeds bij dezelfde oplichter uitkomen. Gebruik een nummer dat je zelf al had opgeslagen, niet een nummer dat in het verdachte bericht of gesprek werd gegeven.

Kan ik iemands stem dan nooit meer vertrouwen?+

Een stem herkennen blijft een nuttig signaal, maar geen sluitend bewijs meer bij grote of ongebruikelijke verzoeken. Combineer herkenning met een korte controle via een tweede kanaal, vooral als het om geld of persoonlijke gegevens gaat.