GELD OVERGEMAAKT AAN
OPLICHTERS. WAT NU?

Er is geld overgemaakt aan oplichters. Misschien vanochtend, misschien tien minuten geleden, misschien pas duidelijk geworden toen je zoon opnam en zei dat hij helemaal niet had geappt. Wat je nu voelt — die koude golf door je lijf — hoort erbij. Maar het is niet het einde van het verhaal, en het is zeker geen moment om alleen te blijven zitten.

Laten we eerst iets rechtzetten. Mensen die geld overmaken aan een oplichter zijn niet goedgeloviger of dommer dan anderen. Ze werden gebeld of geappt op een moment dat ze moe waren, afgeleid, of oprecht ongerust over een kind of kleinkind. Dat is geen toeval: oplichters kiezen bewust dat moment en die toon. Wie denkt dat er iets ergs aan de hand is met iemand van wie hij houdt, denkt niet aan fraude. Die denkt: ik moet helpen. Dat is geen zwakte. Dat is precies wat er misbruikt wordt.

Wat er daarna gebeurt, gaat helaas snel. Zodra het bedrag op de rekening van de oplichter staat, wordt het meestal binnen enkele minuten doorgeboekt naar andere rekeningen, opgenomen of omgezet in iets wat niet meer te volgen is. Vaak lopen die tussenrekeningen op naam van zogeheten geldezels: mensen die hun rekening ter beschikking hebben gesteld en zelf ook amper doorhebben waar ze in zijn beland. Precies daarom telt het eerste uur zo zwaar. Hoe eerder je bank meekijkt, hoe groter de kans dat er nog iets tegen te houden valt.

Eerlijk is eerlijk: soms lukt dat, en vaak ook niet. Staat het geld al niet meer op de ontvangende rekening, dan kan ook je bank er niets meer bij vandaan halen. Toch is bellen altijd de moeite waard, want de kans wordt met elke minuut kleiner en is dus nooit groter dan nu. En er is meer dat je bank kan doen dan alleen terughalen: je pas blokkeren, je rekening extra in de gaten houden, en registreren wat er is gebeurd. Dat laatste heb je later nodig.

Houd daarbij één volgorde aan, ook als je hoofd alle kanten op wil. Bank eerst, aangifte daarna, melden en praten aansluitend. Niet omdat de rest onbelangrijk is, maar omdat alleen die eerste stap tijdgevoelig is. Alle andere stappen kunnen ook over twee uur nog, of morgen. Ga dus niet eerst uitzoeken hoe het precies heeft kunnen gebeuren, en zeker niet eerst terugbellen naar het nummer waar het misgegaan is. Dat wachtwoord van je gemoedsrust komt later.

En doe het ook als het om een klein bedrag gaat, of als je maar een deel hebt overgemaakt van wat er werd gevraagd. Twee dingen zijn dan namelijk waar: kleine bedragen zijn vaak een test om te kijken of je meewerkt, en er volgt bijna altijd een tweede poging. Die tweede poging kun je afsnijden door nu te melden.

Van alles wat oplichting zo schadelijk maakt, is het zwijgen achteraf misschien wel het ergste. Mensen vertellen het niet aan hun kinderen omdat ze bang zijn dat er anders aan hun zelfstandigheid wordt getwijfeld. Ze vertellen het niet aan vrienden omdat ze het gevoel hebben dat ze hadden moeten weten dat het niet klopte. En zolang niemand het weet, kan niemand helpen — niet met de bank, niet met de aangifte, en niet met het nare gevoel dat blijft hangen.

Het is nuttig om te beseffen dat oplichters daar bewust op sturen. De schaamte is geen bijwerking, het is onderdeel van de opzet. Iemand die zich schaamt, meldt niets, doet geen aangifte, en is bij een volgende poging opnieuw een makkelijk doelwit — soms door dezelfde groep, die weet dat er beet is. Vertellen wat er is gebeurd, is dus niet alleen goed voor jezelf. Het is de meest praktische stap die er is.

Ben je juist degene die het te horen krijgt — van je vader, je moeder, je buurvrouw — begin dan niet met de vraag hoe het in vredesnaam heeft kunnen gebeuren. Begin met bellen naar de bank. De rest komt later, en dan het liefst in de vorm van een afspraak voor de volgende keer, niet in de vorm van een oordeel over deze keer.