BANKHELPDESK­FRAUDE:
MINDER SLACHTOFFERS, MEER SCHADE

Eind april 2026 publiceerde de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) de nieuwste cijfers over bankhelpdeskfraude, en het beeld is minder geruststellend dan het op het eerste gezicht lijkt. Het aantal slachtoffers daalde vorig jaar met 14 procent naar bijna 5.900 mensen, minder dan in 2024. Toch steeg de totale schade juist, naar ruim 25,8 miljoen euro, zo’n 3 miljoen euro meer dan het jaar ervoor.

Die twee cijfers samen vertellen het eigenlijke verhaal: er vielen minder mensen ten prooi aan deze vorm van oplichting, maar wie erin trapte, verloor gemiddeld aanzienlijk meer geld dan voorheen. Oplichters lijken minder op aantal en meer op precisie te sturen, ze kiezen zorgvuldiger wie ze benaderen en bouwen een overtuigender verhaal op, in plaats van zoveel mogelijk mensen tegelijk te bellen.

Bankhelpdeskfraude begint bijna altijd met een telefoontje, e-mail of appje van iemand die zich voordoet als medewerker van de bank. Vaak verschijnt daarbij het echte telefoonnummer van de bank op het scherm, niet omdat de bank echt belt, maar omdat dat nummer met spoofing wordt nagebootst. De ‘medewerker’ waarschuwt vervolgens voor verdachte transacties op de rekening en biedt aan te helpen door het geld tijdelijk over te zetten naar een zogenaamde veilige rekening. Die rekening bestaat niet: het geld gaat rechtstreeks naar de oplichters.

Wat deze fraude de afgelopen jaren geraffineerder heeft gemaakt, is de combinatie van hulpmiddelen die criminelen inzetten: gegevens uit eerdere datalekken om geloofwaardig te klinken, software waarmee ze op afstand kunnen meekijken op de telefoon of computer van het slachtoffer, nagemaakte bankwebsites om in te loggen, en in een groeiend aantal gevallen ook kunstmatige intelligentie om een stem na te bootsen. Zeven op de tien vormen van online fraude beginnen bovendien op sociale media, vaak via illegale advertenties die potentiële slachtoffers eerst naar een phishingsite lokken voordat het telefoontje volgt.

Niet elk slachtoffer krijgt zijn geld terug. Vorig jaar werd iets meer dan 45 procent van de totale schade door banken vergoed, de rest bleef voor rekening van de gedupeerden zelf. De NVB roept daarom niet alleen consumenten op om alert te blijven, maar ook techbedrijven en sociale media platforms om actiever nepadvertenties en phishingsites te verwijderen. Zonder die hulp, zo stelt de vereniging, blijft fraudebestrijding ‘dweilen met de kraan open’.

Bankhelpdeskfraude staat daarbij niet op zichzelf. In hetzelfde rapport meldt de NVB dat de schade door gewone phishing, waarbij slachtoffers zelf op een link klikken en inloggegevens invullen op een nagemaakte site, vorig jaar verdrievoudigde tot ruim 2,6 miljoen euro. Beide vormen van fraude leunen op hetzelfde basisrecept: een geloofwaardig verhaal, tijdsdruk en een kanaal waarin het slachtoffer geen moment krijgt om rustig na te denken.

Bankhelpdeskfraude richt zich onevenredig vaak op mensen met een aanzienlijk spaarsaldo, en dat zijn statistisch gezien vaker oudere Nederlanders. Zij groeiden op in een tijd waarin een telefoontje van de bank nog gewoon een telefoontje van de bank was, en hebben minder vanzelfsprekend geleerd om een schermnummer te wantrouwen. Precies daarom is het zo waardevol als er iemand in de buurt is, een kind, buur of vriend, die even kan meedenken voordat er geld wordt overgemaakt.

Dat meedenken hoeft niet ingewikkeld te zijn. Eén telefoontje naar iemand die het rustig van een afstandje bekijkt, is vaak al genoeg om het verhaal te doorprikken. Oplichters rekenen er juist op dat hun slachtoffer in het moment zelf, onder tijdsdruk, alleen een beslissing neemt.